Hen suyễn

Hen suyễn là một bệnh viêm đường hô hấp, gây khó thở và có thể khiến một số hoạt động thể chất trở nên khó khăn hoặc thậm chí là không thể.

Thông thường, với mỗi hơi thở hít vào, không khí đi qua mũi hoặc miệng rồi xuống cổ họng và vào đường thở, cuối cùng đến phổi.

Có rất nhiều đường dẫn khí nhỏ trong phổi giúp cung cấp oxy từ không khí vào máu.

Các triệu chứng hen suyễn xảy ra khi niêm mạc đường hô hấp bị sưng lên và các cơ xung quanh căng ra. Sau đó, chất nhầy sẽ lấp đầy đường hô hấp, làm giảm lượng không khí đi qua.

Những tình trạng này sau đó có thể gây ra một “cơn hen”, ho và tức ngực, đó là điển hình của bệnh hen suyễn.

Các triệu chứng bệnh hen suyễn

Các triệu chứng phổ biến nhất là thở khò khè, phát ra âm thanh hoặc tiếng rít khi thở.

Các triệu chứng khác có thể bao gồm:

• Ho, đặc biệt là vào ban đêm, khi cười, hoặc khi tập thể dục.
• Tức ngực
• Hụt hơi
• Khó nói chuyện
• Lo lắng hoặc hoảng sợ
• Mệt mỏi

Phân loại bệnh hen suyễn

Có nhiều loại hen khác nhau. Loại phổ biến nhất là hen phế quản, ảnh hưởng đến các phế quản trong phổi.

Các dạng hen khác bao gồm hen suyễn thời thơ ấu và hen suyễn khởi phát ở người lớn. Trong bệnh hen suyễn khởi phát ở người lớn, các triệu chứng không xuất hiện cho đến ít nhất 20 tuổi.

Các loại hen cụ thể khác được mô tả dưới đây.

1. Hen suyễn dị ứng (hen suyễn ngoại sinh)

Một số chất gây dị ứng kích hoạt loại hen phổ biến này. Chúng có thể bao gồm:

• Lông thú cưng của động vật như mèo và chó
• Món ăn
• Nấm mốc
• Phấn hoa
• Bụi

Bệnh hen suyễn dị ứng thường theo mùa vì nó thường đi đôi với bệnh dị ứng theo mùa.

2. Hen suyễn không dị ứng (hen suyễn nội tại)

Các chất kích ứng trong không khí không liên quan đến dị ứng sẽ kích hoạt cơn hen. Những chất kích thích này có thể bao gồm:

• Khói từ củi đốt
• Khói thuốc lá
• Không khí lạnh
• Ô nhiễm không khí
• Bệnh do virus
• Xịt khử mùi
• Sản phẩm tẩy rửa gia dụng
• Nước hoa

3. Bệnh hen suyễn nghề nghiệp

Hen suyễn nghề nghiệp là một loại hen do các tác nhân gây ra tại nơi làm việc. Bao gồm các:

• Bụi
• Thuốc nhuộm
• Chất khí và khói
• Hóa chất công nghiệp
• Protein động vật
• Mủ cao su

Những chất kích thích này có thể tồn tại trong nhiều ngành công nghiệp, bao gồm:

• Nông nghiệp
• Dệt
• Chế biến gỗ
• Chế tạo

4. Co thắt phế quản do tập thể dục (EIB)

Co thắt phế quản do tập thể dục (EIB) thường ảnh hưởng đến mọi người trong vòng vài phút sau khi bắt đầu tập thể dục và lên đến 10–15 phút sau khi hoạt động thể chất.

Tình trạng này trước đây được gọi là hen suyễn do tập thể dục (EIA).

Có tới 90 phần trăm người bị hen cũng trải qua EIB, nhưng không phải ai bị EIB cũng sẽ mắc các loại hen khác.

5. Hen suyễn do aspirin

Bệnh hen suyễn do aspirin (AIA), còn được gọi là bệnh hô hấp cấp do aspirin (AERD), thường nặng.

Nó được kích hoạt bằng cách dùng aspirin hoặc một NSAID khác (thuốc chống viêm không steroid), chẳng hạn như naproxen (Aleve) hoặc ibuprofen (Advil).

Các triệu chứng có thể bắt đầu trong vòng vài phút hoặc vài giờ. Những bệnh nhân này cũng thường bị polyp mũi.

Khoảng 9 phần trăm những người bị hen có AIA. Nó thường phát triển đột ngột ở người lớn trong độ tuổi từ 20 đến 50.

6. Hen suyễn về đêm

Khi mắc loại hen này, các triệu chứng trầm trọng hơn vào ban đêm.

Các tác nhân được cho là gây ra các triệu chứng vào ban đêm bao gồm:

• Ợ nóng
• Lông thú cưng
• Mạt bụi

Chu kỳ ngủ tự nhiên của cơ thể cũng có thể gây ra bệnh hen về đêm.

7. Hen phế quản dạng ho (CVA)

Bệnh hen suyễn dạng ho (CVA) không có các triệu chứng hen phổ biến là thở khò khè và khó thở. Nó có đặc điểm là ho khan dai dẳng.

Nếu không được điều trị, CVA có thể dẫn đến bùng phát cơn hen bao gồm các triệu chứng phổ biến khác.

Phương pháp chẩn đoán bệnh

Không có phương pháp kiểm tra cụ thể nào xác định được bạn có bị hen hay không. Thay vào đó, bác sĩ sẽ sử dụng nhiều tiêu chí khác nhau để xác định xem các triệu chứng có phải là kết quả của bệnh hen.

Những điều sau đây có thể giúp chẩn đoán bệnh:

• Lịch sử sức khỏe: Nếu bạn có các thành viên trong gia đình mắc chứng rối loạn nhịp thở, nguy cơ của bạn sẽ cao hơn.
• Nhịp thở và dị ứng: Bác sĩ sẽ lắng nghe nhịp thở của bạn bằng ống nghe. Bạn cũng có thể được làm xét nghiệm da để tìm các dấu hiệu của phản ứng dị ứng, chẳng hạn như phát ban hoặc chàm. Dị ứng làm tăng nguy cơ mắc bệnh hen suyễn.
• Kiểm tra hơi thở: Kiểm tra chức năng phổi (PFTs) đo luồng không khí vào và ra khỏi phổi của bạn. Đối với phép thử phổ biến nhất, phép đo phế dung, bạn thổi vào một thiết bị đo tốc độ của không khí.

Các bác sĩ thường không thực hiện kiểm tra hơi thở ở trẻ em dưới 5 tuổi vì rất khó để có kết quả chính xác. Thay vào đó, họ có thể kê đơn thuốc cho con bạn và chờ xem liệu các triệu chứng có cải thiện hay không. Nếu có, con bạn có thể đã bị hen.

Đối với người lớn, bác sĩ có thể kê đơn thuốc giãn phế quản hoặc thuốc khác nếu kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh dấu hiệu bệnh hen suyễn.

Nếu các triệu chứng được cải thiện khi sử dụng thuốc này, bác sĩ sẽ tiếp tục điều trị tình trạng của bạn là bệnh hen suyễn.

Các loại bệnh hen suyễn

Các loại hen suyễn bao gồm:

• Hen ngắt quãng: Hầu hết mọi người đều mắc loại hen này, không gây cản trở đến các hoạt động hàng ngày. Các triệu chứng nhẹ, kéo dài ít hơn hai ngày mỗi tuần hoặc hai đêm mỗi tháng.
• Hen phế quản dai dẳng, nhẹ: Các triệu chứng xảy ra hơn hai lần một tuần – nhưng không phải hàng ngày – và lên đến bốn đêm mỗi tháng.
• Hen phế quản dai dẳng, trung bình: Các triệu chứng xảy ra hàng ngày và ít nhất một đêm mỗi tuần, nhưng không phải hàng đêm.
• Hen phế quản dai dẳng, nặng: Các triệu chứng xảy ra nhiều lần mỗi ngày và hầu hết các đêm.

Nguyên nhân gây ra bệnh hen suyễn

Không có nguyên nhân duy nhất nào được xác định cho bệnh hen. Thay vào đó, các nhà nghiên cứu tin rằng do nhiều yếu tố gây ra. Các yếu tố này bao gồm:

• Yếu tố di truyền: Nếu cha mẹ hoặc anh chị em mắc bệnh hen, bạn có nhiều khả năng mắc bệnh.
• Tiền sử nhiễm virus: Những người có tiền sử nhiễm vi-rút nặng trong thời thơ ấu (ví dụ như RSV) có thể có nhiều khả năng phát triển tình trạng này hơn.
• Giả thuyết vệ sinh: Lý thuyết này giải thích rằng khi trẻ sơ sinh không tiếp xúc với đủ vi khuẩn trong những tháng và năm đầu đời, hệ thống miễn dịch của trẻ không đủ mạnh để chống lại bệnh hen suyễn và các tình trạng dị ứng khác.

Phương pháp điều trị bệnh hen suyễn

Phương pháp điều trị bệnh được chia thành ba loại chính:

• Các bài tập thở
• Điều trị tức thời
• Thuốc kiểm soát hen lâu dài

Bác sĩ sẽ đề nghị một phương pháp điều trị hoặc kết hợp các phương pháp điều trị dựa trên:

• Loại bệnh bạn mắc phải
• Tuổi của bạn
• Các yêu tố kích thích

1. Bài tập thở

Những bài tập này có thể giúp bạn nhận được nhiều không khí vào và ra khỏi phổi. Theo thời gian, điều này có thể giúp tăng dung tích phổi và giảm các triệu chứng hen nghiêm trọng.

Bác sĩ hoặc chuyên gia trị liệu chuyên nghiệp có thể giúp bạn học các bài tập thở chữa bệnh hen.

2. Phương pháp điều trị tức thời

Những loại thuốc này chỉ nên được sử dụng trong trường hợp có các triệu chứng hen hoặc lên cơn tức thời. Chúng giúp giảm đau nhanh chóng để giúp bạn thở bình thường trở lại.

2.1 Thuốc giãn phế quản

Thuốc giãn phế quản có tác dụng trong vòng vài phút để thư giãn các cơ bị thắt chặt xung quanh đường thở của bạn. Chúng có thể được dùng dưới dạng ống hít (cứu hộ) hoặc máy phun sương.

2.2 Sơ cứu điều trị hen suyễn

Nếu bạn nghĩ rằng ai đó bạn biết đang lên cơn hen, hãy bảo họ ngồi thẳng lưng và hỗ trợ họ sử dụng ống hít hoặc máy phun sương cứu hộ. Hai đến sáu lần thuốc sẽ giúp giảm bớt các triệu chứng của họ.

Nếu các triệu chứng kéo dài hơn 20 phút và đợt thuốc thứ hai không đỡ, hãy tìm kiếm sự chăm sóc y tế khẩn cấp.

Nếu thường xuyên phải sử dụng thuốc cắt cơn, bạn nên hỏi bác sĩ về một loại thuốc khác để kiểm soát cơn hen lâu dài.

3. Thuốc kiểm soát hen suyễn lâu dài

Những loại thuốc này, được sử dụng hàng ngày, giúp giảm số lượng và mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng hen suyễn của bạn, nhưng chúng không kiểm soát được các triệu chứng tức thời của cơn hen.

Thuốc kiểm soát hen suyễn lâu dài bao gồm những loại sau:

• Thuốc chống viêm: Dùng với ống hít, corticosteroid và các loại thuốc chống viêm khác giúp giảm sưng và sản xuất chất nhầy trong đường thở của bạn, giúp bạn thở dễ dàng hơn.
• Thuốc kháng cholinergic: Giúp ngăn cơ bắp thắt chặt xung quanh đường thở. Chúng thường được dùng hàng ngày kết hợp với thuốc chống viêm.
• Thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài: Chúng chỉ nên được sử dụng kết hợp với thuốc chống viêm hen suyễn.
• Thuốc điều trị sinh học: Những loại thuốc tiêm mới này có thể giúp những người bị hen suyễn nặng.

4. Nong phế quản

Phương pháp điều trị này sử dụng một điện cực để làm nóng đường thở bên trong phổi, giúp giảm kích thước cơ và ngăn không cho cơ thắt lại.

Phương pháp nong phế quản dành cho những người bị hen suyễn nặng. Nó không được sử dụng rộng rãi cho mõi trường hợp.

Cơn hen cấp tính

Khi các triệu chứng hen suyễn ngày càng trở nên trầm trọng hơn, nó được gọi là một đợt cấp tính hoặc một cơn hen suyễn cấp tính.

Các triệu chứng của cơn hen cấp tính có thể bao gồm:

• Tăng thông khí
• Ho
• Thở khò khè
• Hụt hơi
• Tăng nhịp tim
• Sự kích động

Mặc dù đợt cấp có thể kết thúc nhanh chóng mà không cần dùng thuốc, bạn nên liên hệ với bác sĩ vì nó có thể đe dọa tính mạng.

Đợt cấp càng kéo dài, càng có thể ảnh hưởng đến khả năng thở của bạn. Đó là lý do tại sao khi xuất hiện cơn hen cấp tính, cần đến ngay trung tâm y tế gần nhất.

Các đợt cấp có thể được ngăn ngừa bằng cách dùng thuốc giúp kiểm soát các triệu chứng hen.

Các tác nhân gây ra tình trạng hen suyễn

Một số điều kiện và môi trường có thể gây ra các triệu chứng của bệnh hen suyễn. Danh sách các nguyên nhân có thể có rất nhiều, bao gồm:

• Bệnh: Các bệnh về đường hô hấp như vi rút, viêm phổi và cúm có thể gây ra các cơn hen suyễn.
• Tập thể dục: Tăng cử động có thể làm cho việc thở khó khăn hơn.
• Chất kích ứng trong không khí: Những người bị hen suyễn có thể nhạy cảm với các chất kích thích, chẳng hạn như khói hóa học, mùi mạnh và khói thuốc.
• Chất gây dị ứng: Lông động vật, mạt bụi và phấn hoa chỉ là một vài ví dụ về các chất gây dị ứng có thể gây ra các triệu chứng.
• Điều kiện thời tiết khắc nghiệt: Các điều kiện như độ ẩm quá cao hoặc nhiệt độ thấp có thể gây ra bệnh hen suyễn.
• Cảm xúc: La hét, cười và khóc có thể kích hoạt một cơn hen.

Biện pháp phòng ngừa

Vì các nhà nghiên cứu vẫn chưa xác định được nguyên nhân chính xác của bệnh hen suyễn, nên việc tìm cách ngăn chặn cơn hen là rất khó khăn.

Tuy nhiên, hiện nay chúng ta đã biết thêm nhiều thông tin về việc ngăn ngừa cơn hen suyễn. Các chiến lược này bao gồm:

• Tránh các tác nhân gây ra: Tránh xa các hóa chất, mùi hoặc các sản phẩm đã gây ra các vấn đề về hô hấp trong quá khứ.
• Giảm tiếp xúc với chất gây dị ứng: Nếu bạn đã xác định được các chất gây dị ứng, chẳng hạn như bụi hoặc nấm mốc, gây ra cơn hen suyễn, hãy tránh chúng hết sức có thể.
• Chích ngừa dị ứng: Liệu pháp miễn dịch dị ứng là một loại điều trị có thể giúp thay đổi hệ thống miễn dịch của bạn.
• Dùng thuốc phòng ngừa: Bác sĩ có thể kê đơn thuốc cho bạn uống hàng ngày. Thuốc này có thể được sử dụng ngoài loại thuốc bạn sử dụng trong trường hợp khẩn cấp.

Ngoài việc sử dụng thuốc, bạn có thể thực hiện các bước sau mỗi ngày để giúp bản thân khỏe mạnh hơn và giảm nguy cơ lên ​​cơn hen suyễn

• Tìm đến một chế độ ăn uống lành mạnh hơn:  Áp dụng một chế độ ăn uống lành mạnh, cân bằng có thể giúp cải thiện sức khỏe tổng thể của bạn.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Bệnh hen suyễn có xu hướng nặng hơn ở những người thừa cân và béo phì. Giảm cân có lợi cho tim, khớp và phổi của bạn.
• Bỏ hút thuốc: Các chất kích thích như khói thuốc lá có thể gây ra bệnh hen suyễn và tăng nguy cơ mắc COPD.
• Tập thể dục thường xuyên: Hoạt động thể chất có thể kích hoạt cơn hen suyễn, nhưng tập thể dục thường xuyên thực sự có thể giúp giảm nguy cơ mắc các vấn đề về hô hấp.
• Quản lý căng thẳng: Căng thẳng có thể là tác nhân gây ra các triệu chứng hen suyễn. Căng thẳng cũng có thể làm cho việc ngăn chặn cơn hen suyễn trở nên khó khăn hơn.

Thực phẩm giàu chất dinh dưỡng rất quan trọng để giúp giảm các triệu chứng, nhưng dị ứng thực phẩm có thể gây ra các triệu chứng hen suyễn.